Χρήσιμα

Λίγα λόγια για το στόμα

Αναδημισίευση άρθρου μας σε Αθηναϊκή εφημερίδα

Λίγα λόγια... για το στόμα

“Σύκα σήψιν ποιείν των οδόντων’’ αποφάνθηκε ο μεγάλος φιλόσοφος και γιατρός Αριστοτέλης, παρατηρώντας ότι τα νωπά σύκα προκαλούν σάπισμα των δοντιών. Πράγματι, όλοι σήμερα γνωρίζουμε ότι τα γλυκά είναι η κύρια αιτία του “σαπίσματος’’ των δοντιών. Πως όμως γίνεται αυτό; Η απάντηση είναι σχετικά απλή: όλες οι τροφές, αλλά ιδιαίτερα οι “γλυκές’’, “κρύβονται’’ στα πιο δυσπρόσιτα για καθαρισμό σημεία του στόματος. Αυτά, είναι είτε οι έντονες εσοχές της μασητικής επιφάνειας των δοντιών, είτε οι “κρύπτες’’ που δημιουργούνται στα μεταξύ τους διαστήματα. Εκεί λοιπόν, ακόμη και απειροελάχιστη ποσότητα τροφής και αν παραμείνει ανενόχλητη, αρχίζει να σήπεται, παράγοντας κάποιες ουσίες, μεταξύ των οποίων και οξέα. Αυτά λοιπόν τα οξέα επηρεάζουν καθοριστικά την υγεία των δοντιών, γιατί προκαλούν αρχικά τη διάλυση του εξωτερικού προστατευτικού τους “χιτώνα’’, που είναι η αδαμαντίνη. Η πρώτη μικρή, μη ορατή οπή που προκύπτει, είναι αρκετή για την εγκατάσταση νέων μικρών ποσοτήτων τροφής, που θα ακολουθήσουν τον ίδιο κύκλο αποσύνθεσης και παραγωγής νέων οξέων. Έτσι, το κακό δεν αργεί να φθάσει στο εσωτερικό του δοντιού, οπότε η γνωστή μας τερηδόνα είτε θα προχωρήσει ανενόχλητη μέχρι να προκαλέσει πόνο, είτε θα την εντοπίσει ο οδοντίατρος, σε κάποιο εξαμηνιαίο check- up του στόματος. Η αποκατάσταση της βλάβης που προκλήθηκε, θα γίνει με “σφράγισμα’’ του δοντιού. Το σφράγισμα λοιπόν δεν είναι τίποτα άλλο, παρά η καλή απομάκρυνση του φθαρμένου - σαπισμένου τμήματος του δοντιού που προσβλήθηκε από την τερηδόνα, και η αποκατάσταση τόσο της μορφής του (αισθητικής), όσο και της λειτουργίας του, όπως ήταν πριν.

Η ύπουλη όμως, και ορισμένες φορές “βιαστική’’ τερηδόνα, αν τρέξει ακόμη και με πολύ μικρότερη ταχύτητα απ’ αυτήν που τρέχει ο σύγχρονος άνθρωπος, θα προλάβει να φθάσει στον πολφό (νεύρο) του δοντιού, γρηγορότερα απ’ όσο εκείνος, στον οδοντίατρο. Τα πράγματα σ’ αυτήν την περίπτωση γίνονται δυσκολότερα, διότι τότε θα προταθεί η λέξη “απονεύρωση’’, που συνήθως σοκάρει τον ασθενή. Η απονεύρωση λοιπόν, είναι μια θεραπεία στο εσωτερικό του δοντιού, εκεί όπου βρισκόταν κάποτε το υγιές νευρικό και αγγειακό του σύστημα, που το τροφοδοτούσε με αίσθηση και τον ενημέρωνε αν κάτι δεν πήγαινε καλά: (πολύ θερμή ή ψυχρή τροφή, πόνος αν κάποιος “εισβολέας’’ π.χ ξινή ή γλυκιά τροφή εισερχόταν σε οπή του δοντιού, κλπ). Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι τα απονευρωμένα δόντια γίνονται εύθραυστα, οπότε για λόγους πρόληψης, θα πρέπει να καλύπτονται με στεφάνες - θήκες.

Επειδή όμως το ένα φέρνει τ’ άλλο, καλό είναι να μη μιλήσουμε εδώ για θήκες και τα συνακόλουθά τους, αλλά να σταθούμε λίγο στο κοινό ζητούμενο, που είναι να εξασφαλίσουμε την υγεία των δοντιών και των ούλων, μια και οι δυο αυτές οντότητες συνυπάρχουν και δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους. Πράγματι, υγιή δόντια δεν μπορούν να σταθούν και να λειτουργήσουν πάνω σε άρρωστα ούλα, όπως και το αντίθετο, άρρωστα δηλαδή και σαπισμένα δόντια δεν προσφέρουν τίποτα στη μάσηση, έστω και αν στηρίζονται σε υγιή ούλα. Οι σημαντικότερες παθήσεις των ούλων είναι η ουλίτιδα και η περιοδοντίτιδα. Και οι δύο, αφορούν φλεγμονές των ούλων, και εκδηλώνονται τις περισσότερες φορές με αιμορραγία στο βούρτσισμα ή τη μάσηση, με κακοσμία του στόματος, κλπ. Η κύρια αιτία δημιουργίας τους είναι η κακή στοματική υγιεινή, και ιδιαίτερα όταν αυτή συνδυάζεται με κληρονομική προδιάθεση. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ’ την αρχή:

Οι συνθήκες που επικρατούν στο στόμα (σάλιο, κύτταρα του βλεννογόνου που νεκρώνονται και αντικαθίστανται, μικρόβια που φυσιολογικά παρασιτούν στη στοματική κοιλότητα και αποτελούν τη μικροβιακή χλωρίδα του) είναι τέτοιες, που δημιουργούν μια μαλακή “μεμβράνη’’ κάλυψης δοντιών και ούλων. Αυτή η μεμβράνη είναι η οδοντική πλάκα, που δεν μπορεί να απομακρυνθεί παρά μόνο με μηχανικά μέσα τριβής, όπως είναι το βούρτσισμα. Αν η οδοντική πλάκα παραμείνει περισσότερο από δύο εικοσιτετράωρα, αρχίζει να σκληρύνεται, προσλαμβάνοντας άλατα από το σάλιο. Έτσι ξεκινάει ο σχηματισμός της τρυγίας (πέτρας), που έχει πια διαφορετική δομή από την οδοντική πλάκα. Είναι σκληρή πλέον εναπόθεση, κολλημένη πάνω στα δόντια, και δεν μπορεί να αφαιρεθεί πια με την οδοντόβουρτσα. Η επιφάνειά της έχει πόρους σαν σφουγγάρι, κι έτσι διευκολύνεται η συγκέντρωση νέας ποσότητας οδοντικής πλάκας, που μετατρέπεται κι αυτή σε τρυγία, και ούτω καθ’ εξής. Ο μηχανισμός αυτός δεν μπορεί να σταματήσει, παρά μόνο με τη βοήθεια του οδοντίατρου, που θα αφαιρέσει το αρχικό υπόστρωμα της πέτρας, επιτυγχάνοντάς το με το γνωστό "καθάρισμα". Η παραμονή της τρυγίας σ’ επαφή με τα ούλα, προκαλεί τη φλεγμονή τους, τόσο γιατί αποτελεί “ξένο σώμα’’, όσο και επειδή πάνω στην πορώδη επιφάνειά της μαζεύονται μικρόβια.

Αυτή είναι η αρχή της ουλίτιδας, μιας πάθησης των ούλων, που σ’ αυτό το στάδιο μπορεί να θεραπευθεί σχετικά εύκολα, με το να απομακρύνουμε τα αίτια που την δημιούργησαν. Διαφορετικά, η φλεγμονή επεκτείνεται, προσβάλλοντας βαθύτερα στρώματα των ούλων και μετατρέπεται σε περιοδοντίτιδα. Εδώ, τα πράγματα γίνονται αρκετά σοβαρότερα, μια και μιλάμε για βλάβη στη στήριξη πλέον των δοντιών. Είναι η κατάσταση, όπου γερά κατά τα άλλα δόντια αρχίζουν να αποκτούν κινητικότητα και να μη μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της μάσησης. Η διαδικασία βέβαια αυτή γίνεται σταδιακά, οπότε συνδυαζόμενη με κάποια αμέλεια, οδηγεί πολλές φορές σε απώλεια σημαντικού χρόνου, μέχρις ότου ο ασθενής ανατρέξει στον οδοντίατρο. Δεν θα ήταν σκόπιμο να μιλήσουμε εδώ περισσότερο σχετικά με την περιοδοντίτιδα και τη θεραπεία της, αλλά να επικεντρωθούμε στην πρόληψη όλων των καταστάσεων που περιγράψαμε μέχρι τώρα.

Πρωταρχικό και θεμελιώδες λοιπόν μέλημα, είναι η όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη απομάκρυνση τόσο της οδοντικής πλάκας, όσο και των υπολειμμάτων της μάσησης, που “κρύβονται’’ στο στόμα. Αυτό γίνεται με το σχολαστικό βούρτσισμα και τη χρήση του οδοντικού νήματος. Ακόμη, η ανά εξάμηνο επίσκεψη στον οδοντίατρο είναι απαραίτητη, για τον εντοπισμό ύπουλων καταστάσεων, που πιθανόν να υποθάλπουν. Τέλος, αν εμείς “πήραμε τη ζωή μας...λάθος’’, ας προσέξουμε τη στοματική υγεία των παιδιών μας, με τακτικές φθοριώσεις και υλοποίηση της θεωρίας σε πράξη, για άριστη στοματική υγιεινή. Τι είναι όμως η φθορίωση; Είναι η τοπική εφαρμογή φθορίου πάνω στις επιφάνειες των δοντιών (κυρίως των παιδιών και των ατόμων που έχουν τάση - προδιάθεση προσβολής των δοντιών τους από τερηδόνα). Έχει αποδειχθεί ότι μ’ αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η αντοχή τους απέναντι στην τερηδόνα, σε βαθμό που να έχουμε μείωση της ανάγκης για σφραγίσματα, έως και 75%. Είναι μια απλή διαδικασία, που πραγματικά, αν ο κάθε γονιός γνώριζε την αξία και την αποτελεσματικότητά της, δεν θα παρέλειπε να την εφαρμόσει στα παιδιά του. Όταν μάλιστα η φθορίωση συνδυασθεί με καθημερινές πλύσεις του στόματος με φθοριούχα διαλύματα, το αποτέλεσμα της πρόληψης γίνεται θεαματικό.

Τελειώνοντας, θα θέλαμε να υπογραμμίσουμε ότι είναι ευκαιρία να εκμεταλλευτούμε τα επιτεύγματα της επιστήμης. Οι παλαιότερες γενιές αναγκαστικά θα κάνουν χρήση των περισσότερο ή λιγότερο απλών μεθόδων αποκατάστασης, με θήκες, γέφυρες, οδοντοστοιχίες ή εμφυτεύματα. Οι νεώτερες όμως, μπορούν να “βάλουν στο περιθώριο’’ αυτές τις μεθόδους, και να κάνουν χρήση μόνο των δυνατοτήτων της αισθητικής οδοντιατρικής, αποβλέποντας στο “τέλειο χαμόγελο’’. Κάτι τέτοιο είναι όχι μόνο εφικτό, αλλά προτιμότερο και πλέον ευχάριστο για όλους. Εξυπακούεται ότι για να το πετύχουμε, θα περάσουμε απαραίτητα από την Πρόληψη, που ως γνωστόν διώχνει την ανάγκη για Θεραπεία...